تحليل محتواي مهمترين مطالب روزنامههاي سراسري. ششماهه اول 1387
تحليل محتوای مهمترين مطالب روزنامههای سراسری در ششماهه اول ۱۳۸۷
پژوهشگر: جعفر نجفي چهر
چكيده
موضوع مهمترين تيترهاي صفحه اول
در دوره مورد بررسي مسائل سياسي خارجي و پس از آن بهترتيب مقولات اقتصادي عام و رفاه و تأمين اجتماعي بيش از ساير موضوعها در تيترهاي اصلي صفحه اول روزنامهها برجسته شدهاند.
موضوع سرمقالهها و يادداشتها
بهترتيب مسائل سياسي خارجي، مقولات ديني ارزشي و عملكرد و برنامههاي دولت بيش از موضوعهاي ديگر در سرمقالهها و يادداشتهاي اصلي روزنامهها مطرح گرديدهاند.
موضوع پيامهاي تلفني
در مجموع روزنامهها بهترتيب تورم، مسكن و تأمين اجتماعي؛ مسائل شهري و عملكرد و برنامههاي دولت بيش از ساير موضوعها در ستون پيامهاي تلفني خوانندگان منعكس گرديدهاند.
موضوع اخبار ويژه
مسايل سياسي خارجي و پس از آن به ترتيب پرونده هستهاي ايران، انتخابات و عملكرد و برنامههاي دولت بيش از موضوعهاي ديگر در ستون اخبار ويژه روزنامهها مطرح گرديدهاند.
موضوع مهمترين اخبار و يادداشتهاي اقتصادي
در مجموع اخبار و يادداشتهاي اصلي صفحه اقتصادي روزنامهها به ترتيب، امور مالي و بانكي؛ نفت، بنزين و انرژي و مسكن بيش از ساير موضوعها برجسته گرديدهاند.
موضوع مهمترين اخبار خارجي
روزنامهها در صفحه اخبار خارجي خود بيشتر جنگ و خشونتهاي سياسي و پس از آن امور سياسي داخلي كشورها و سياست خارجي كشورها را برجسته كردهاند.
موضوع مهمترين اخبار فرهنگي
در صفحه فرهنگي روزنامهها به ترتيب سينما، دين و ارزشهاي انقلاب و برنامههاي صدا و سيما بيش از موضوعهاي ديگر برجسته شدهاند.
جهتگيري كلي نسبت به موضوع مطالب
اخبار و مطالب برجستهشده در روزنامهها بيشتر با جهتگيري مثبت و پس از آن بهترتيب با جهتگيري منفي و خنثي انعكاس يافتهاند.
مطالب داراي جهتگيري مثبت به موضوع
در مجموع روزنامهها به ترتيب مقولات ديني ارزشي، مسائل اقتصادي عام و سياست خارجي كشور بيش از هر موضوع ديگر با جهتگيري مثبت برجسته شدهاند.
مطالب داراي جهتگيري منفي به موضوع
مسايل سياسي خارجي و پس از آن بهترتيب عملكرد و برنامههاي دولت، پرونده هستهاي ايران و تورم، مسكن و تأمين اجتماعي بيش از ساير موضوعها با جهتگيري منفي در روزنامهها برجسته شدهاند.
جهتگيري كلي اخبار و مطالب برجستهشده نسبت به دولت
بخش عمده اخبار و مطالب روزنامهها با جهتگيري خنثي و پس از آن به ترتيب با جهتگيري منفي و مثبت نسبت به دولت برجسته شدهاند.
مطالب داراي جهتگيري مثبت نسبت به دولت
در مجموع اخبار و مطالب برجسته روزنامهها بهترتيب عملكرد و برنامههاي دولت، رفاه و تأمين اجتماعي و مقولات اقتصادي عام بيش از ساير موضوعها با جهتگيري مثبت نسبت به دولت منعكس شدهاند.
مطالب داراي جهتگيري منفي نسبت به دولت
عملكرد و برنامههاي دولت و پس از آن به ترتيب تورم، مسكن و تأمين اجتماعي و مقولات اقتصادي عام بيش از موضوعهاي ديگر با جهتگيري منفي نسبت به دولت در روزنامهها برجسته شدهاند.
محل رويداد مهمترين اخبار و مطالب روزنامهها
محل رويداد نزديك به سهچهارم اخبار و مطالب برجسته شده در روزنامهها داخل كشور و پس از آن به ترتيب فلسطين، سوريه و لبنان و اروپا بوده است.
جهتگيري كلي نسبت به نشانگاهها
بخش عمدهاي از اخبار و مطالب برجسته داراي نشانگاه با جهتگيري منفي و پس از آن بيشتر با جهتگيري خنثي نسبت به نشانگاهها انعكاس يافتهاند.
مطالب داراي جهتگيري منفي به نشانگاه
در ميان اخبار و مطالب برجسته شده، دولت و مسئولان اجرايي و پس از آن دولتها و شخصيتهاي خارجي بيش از ساير نشانگاهها جهتگيريهاي منفي را متوجه خود كردهاند.
جهتگيري كلي نسبت به دولت (بهعنوان نشانگاه)
بخش عمدهاي از اخبار و مطالبي كه نشانگاهشان دولت بوده، با جهتگيري منفي و پس از آن بيشتر با جهتگيري خنثي نسبت به نشانگاه (دولت) انعكاس يافتهاند.
شخصيتهاي اصلي مهمترين اخبار روزنامهها
در مجموع تيترهاي اصلي روزنامهها بهترتيب مسئولان حكومتي (اعم از مسئولان نظامي، انتظامي، اجرايي، قضايي و نمايندگان مجلس)، رئيسجمهوري و مقام معظم رهبري بيش از ساير شخصيتها برجسته شدهاند.
منابع خبري مهمترين مطالب روزنامهها
در دوره مورد بررسي بهترتيب سرويس خبر روزنامهها، سايتهاي داخلي، ايسنا و فارس بيش از ساير منابع خبري بهعنوان منبع تأمين مهمترين اخبار و مطالب ذكر شدهاند.
موضوع عكس اصلي صفحه اول
به ترتيب عكسهاي سياسي داخلي، عكسهاي اجتماعي و تصوير رئيسجمهوري بيش از ساير عكسها در صفحه اول روزنامهها برجسته شدهاند.
حجم آگهي صفحات اصلي روزنامهها
در دوره مورد بررسي ميانگين كل حجم آگهي در هر شماره از روزنامهها 86/4 صفحه بوده است.
1 . طرح مسأله
كاركرد خبري مطبوعات در جامعه كنوني، اهميت غيرقابل انكاري يافته است. شرايط خاص ملي، منطقهاي و جهاني و پيچيدگي اوضاع سياسي بر اهميت اين كاركرد نيز افزوده است. روزنامهها به دليل وابستگيهاي ايدئولوژيك و حزبي خود از زواياي فكري مختلفي به تحولات جامعه مينگرند و در انعكاس و برجستهسازي اين تحولات و رويدادها به شيوههاي مختلف عمل ميكنند. برخي ديدگاههاي انتقادي، فعاليت خبري رسانهها را بخشي از فعاليتهاي ايدئولوژيك احزاب تلقي كرده و خبر را محصول مصنوع ايدئولوژي ميدانند و برخي ديگر نيز انعكاس رويدادها در رسانههاي خبري را فرايند بازسازي رويدادها تلقي كرده و توليد و انتشار اخبار را تحت عنوان «بازنمايي» يا بازنمود و به معناي ارائه رويدادها از نگاه خاص و در واقع بازسازي رويدادها قلمداد ميكنند.
علاوه بر اين محتواي خبري روزنامهها را از حيث ثبت و ضبط رويدادها ميتوان به نوعي «تاريخنگاري» نيز تلقي كرد. روزنامهها از آنجايي كه رسانهاي مكتوب محسوب ميشوند، با درج اخبار در واقع به ثبت رويدادها در تاريخ كمك ميكنند. همچنين، امروزه مطبوعات يكي از منابع مطالعات تاريخي نيز محسوب ميشوند و از اين حيث يك سند تاريخي به شمار ميآيند.
بدين ترتيب مطالعه مطبوعات و روزنامهها در رسيدن به دو هدف بهطور همزمان كمك ميكند. تحليل محتواي روزنامهها از يكسو كمك ميكند تا وقايع و رخدادهاي يك دورة زماني خاص شناخته شود و از سوي ديگر براي درك ديدگاههاي ايدئولوژيكي موجود نسبت به رويدادهاي هر دوره نيز مفيد است .
از طرفي، مطالب درج شده در يك روزنامه داراي وزن يكساني نيستند و روزنامهها نيز در همة مطالب خود به جهتگيري ايدئولوژيك نميپردازند. در هر روزنامه برخي قالبهاي ارائه خبر و مطلب مهمتر از بقيه بوده و روزنامهها و خوانندگان آنها نيز به اين قالبها اهميت بيشتري ميدهند. مهمترين قالبهاي ارائه خبر و مطلب درهر روزنامه عبارتند از تيترهاي اصلي صفحه اول، سرمقالهها و يادداشتها، ستونهاي ويژه و تيترهاي اصلي صفحات اختصاصي.
در اين بررسي به دنبال آن هستيم تا با تحليل محتواي مهمترين قالبهاي خبري و تفسيري در روزنامهها، ضمن شناخت مهمترين رويدادهاي هر دورة زماني، به شناختي كلي نسبت به ديدگاههاي روزنامهها در قبال اين وقايع نيز دست يابيم.